Artikel

Aftrap Maand van de Geschiedenis: OVT op tournee

Arnhem, 30 september 2018

Opstand is een veelzijdig thema. Mensen kwamen altijd al in opstand tegen gezag en geloof: of het nu ging om de Tachtigjarige Oorlog, katholicisme in China of de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië. In deze speciale editie van radioprogramma OVT werd de veelzijdigheid van het begrip opstand steeds bewezen. Reizende Reporters Hugo en Masha maakten een beeldverhaal van de uitzending, tevens de aftrap van de Maand van de Geschiedenis.

Tekst: Hugo Schalkwijk
Beeld: Masha Bakker

Het techniekbusje van de VPRO staat klaar voor de uitzending bij de Kasteelboerderij in het Nederlands Openluchtmuseum.

"De geschiedenis leert dat opstand meestal een incident is in Nederland, de regel is toch dat Nederlanders doorgaans relatief gezagstrouw zijn. Maar opstand hoort erbij."

Aldus OVT-presentator Jos Palm. Opstand hoort erbij. Die uitspraak omschrijft de items van deze ochtend radio alleraardigst. Nederland kende relatief weinig grote opstanden, maar in elk verhaal kan het thema worden opgespoord. Is de geschiedenis niet eigenlijk een grote opeenvolging van vele opstanden in onszelf?

Jan van der Putten (links) wordt geïnterviewd.

Jaap Kooimans (links) aan het woord.

Opstand alom: er is een heuse contrareformatie op handen in China. Jan van der Putten verteld over de verbeterde relatie tussen de paus en China. En Jaap Kooimans bespreekt zijn nieuwe boek over de welbekende ridder Floris: Floris en het complete verhaal achter de succesvolle televisieserie. Saillant detail: Floris was tegen Gelre en vóór de Bourgondische bezetter. Naar huidige begrippen dus 'fout'.

Reizende Reporter Hugo met Hans Goedkoop (midden) en Judith Pollmann.

Hans Goedkoop en Judith Pollmann spreken over 80 jaar oorlog, de nieuwe NTR-serie bij de tentoonstelling over hetzelfde onderwerp in het Rijksmuseum. Van het bestaande, bekende verhaal blijft in de serie weinig over:

"Het oude verhaal dat wij met z'n allen de Spanjaarden eruitknikkerden en tevreden onder elkaar leefden klopt van geen kant. De tv-serie en de tentoonstelling laten goed zien dat deze opstand op verschillende plekken in Nederland heel verschillend beleefd is. Het is niet één nationaal verhaal over 'Nederland' als natie, het verhaal is opgebouwd uit een heleboel verhalen en mensen die elk met hun hun eigen dilemma’s in het conflict terechtkwamen." 

80 jaar oorlog vertelt dus niet alleen over 's lands bekendste opstand, het is zelf een ware opstand tegen het bestaande verhaal over de Tachtigjarige Oorlog.

Pieterbas Lalleman (midden) en Joop Slok.

Luisteraar Pieterbas Lalleman:

"Dit is de beste radio om live naar te kijken. Het verhaal over Indonesië vond ik erg mooi. Ik ken mensen die bij die acties betrokken waren, en dat dan zo’n ander verhaal naar boven komt vind ik erg goed."

Joop Slok, eveneens luisteraar, voegt toe:

"Wat ik heel interessant vond was het verhaal van Hans Goedkoop en Judith Pollmann. Ze maakten korte metten met de mythe rondom het ontstaan van de natiestaat zoals wij dat kennen. Dat mag best wat meer maatschappelijke weerklank krijgen."

Nelleke Noordervliet signeert haar essay voor de Maand van de Geschiedenis.

Nelleke Noordervliet, essayist van de Maand van de Geschiedenis 2018, ligt het thema Opstand goed:

"Iedereen heeft in z'n leven een gevoel van opstandigheid gehad, de eigen kont tegen de krib gegooid. Iedereen weet wat het is om ergens niet tevreden mee te zijn en te zeggen 'alles moet anders'. Het was heerlijk om me in het onderwerp te verdiepen, al moest ik me wel beperken. Ik heb wat zijpaden niet kunnen bewandelen, zoals opstanden buiten Nederland. Die had ik er graag in gehad, maar dat ging helaas niet."

Reggie Baay en Reizende Reporter Hugo.

Reggie Baay laat het tweeledige karakter van opstand zien in zijn nieuwe boek Het kind met de Japanse ogen, een verhaal over zijn vader in en na de Tweede Wereldoorlog. Zijn vader, een Indisch-Nederlandse KNIL-militair, vocht aan de zijde van de Nederlanders tegen zijn eigen landgenoten.

"Hij had een Nederlandse vader en een Indonesische moeder. Voor hem was het conflict bizar, zo vocht zijn broer aan de zijde van de Indonesische kant, omdat zijn sympathie daar lag. Hij vocht tegen zijn vrienden en tegen zijn familie. Op een gegeven moment kon hij zijn geweten niet meer overeenstemmen met wat hij deed, en zocht hij naar een manier om zich te onttrekken aan de situatie, wat gelukkig lukte."

Sabine Huijgen (tweede van rechts) en Dorien van Geijn.

Luisteraar Sabine Huijgen geniet van OVT:

"Erg leuk om eens bij te zijn, om de mensen die je altijd hoort nu ook eens te zíén."

Haar vriendin Dorien van Geijn sluit aan:

"Ik ga me verdiepen in het katholicisme in China, die tegenstelling vind ik interessant. Hoe is het in godsnaam mogelijk dat er zoveel mensen katholiek worden in een land dat zo atheïstisch is?"

OVT-presentator Jos Palm.

Wat is tenslotte het belang van het ophalen van verhalen uit de geschiedenis met het thema Opstand? Om met de woorden van Jos Palm af te sluiten:

"Het is voor jonge mensen heden ten dage belangrijk om opstandig te zijn, om van het gebaande pad af te wijken. Daarvoor kan je kijken naar mensen in de geschiedenis die dat óók deden en daarmee naast zichzelf per ongeluk ook Nederland (her)uitvonden. Door af te wijken kun je jezelf ontdekken."

Luister een podcast van deze aflevering van OVT  hier terug.

Activiteitentips van Hugo

Tijdens de Maand van de Geschiedenis worden er talloze evenementen rondom het thema Opstand georganiseerd. Mijn persoonlijke tips voor aankomende week:

Benieuwd naar alle foto's van de dag? Bekijk het album op Flickr.